Bağışıklık Sisteminin İşleyişi

Aşıların nasıl etki ettiğini kavramak için öncelikle bağışıklık sisteminin enfeksiyonlara karşı vücudu nasıl koruduğunu anlamak gerekir. Bağışıklık sistemi zararlı yabancı organizmaları belirler ve bunları yok eder, ve ayrıca bazı bakterilerin ürettiği toksinlerin etkilerini de bertaraf eder.1

Bağışıklık sistemi bakteri ve virüs gibi mikroplara karmaşık bir şekilde yanıt verir. Bu mikropların kendilerine özgü moleküllerini (antijen) tanır ve bunlara karşı savaşması için antikor adı verilen proteinler ve lenfosit adı verilen özel akyuvarlar üretir.1

Belirli bir mikrop ile karşılaşılması ile oluşan birincil bağışıklık yanıtında bellek hücreleri adı verilen özel lenfositler oluşturulur. Bu bellek hücreleri o mikroba karşı genellikle ömür boyu devam eden uzun süreli bir bağışıklık kazanılmasını sağlar. Bu hücreler daha önce karşılaştıkları mikroplardaki antijenleri tanır ve bağışıklık sisteminin ilk karşılaşmaya göre çok daha hızlı ve etkili bir biçimde savaşmasını sağlar. İkinci yanıt, herhangi bir hasar oluşmadan mikropların yok edilmesini sağlayabilir.1

Benzer şekilde aşılama da, doğal yollarla gelişen enfeksiyonları takiben iyileşme sürecinde ortaya çıkan ve uzun süreli koruma (bağışıklık) sağlayan bağışıklık sistemi yanıtını enfeksiyon olmadan tetiklemiş olur.1

Aşıların Etki Mekanizması

Aşılar enfeksiyonları önleyen tedavilerdir. Vücuda enfeksiyonlara neden olan mikroplarla nasıl savaşması gerektiğini öğreterek etki ederler. Aşının amacı bir antijene karşı bir bağışıklık yanıtı oluşturmaktır. Bu sayede birey o antijene tekrar maruz kaldığında çok daha güçlü bir ikincil bağışıklık yanıtı ortaya çıkacaktır. Aşılar bir hastalığa yol açan mikropta bulunan aynı antijenleri içerir ancak vücudun antijene maruziyeti kontrol altındadır. Aşılar bağışıklık sistemini antikor üretmeleri için hazırlar. Aşılama ile bağışıklık sistemi hazır hale getirildiğinde, aşılanan kişi daha sonra ortamdaki mikroplara maruz kaldığında bağışıklık sistemi bu mikropları hastalığa neden olmadan yok edebilir.1,2

İki tür bağışıklama vardır: Aktif ve pasif aşılama. Aktif aşılar, zararlı mikropların zayıflatılmış formlarını veya bunların bazı parçalarını (toksin) içerir ve bu yolla bağışıklık sistemini uyarır. Pasif aşılar ise immün serum globülin adı verilen antikorlar içerir. Pasif aşılamanın en önemli özelliği, belirli bir mikroba maruz kalmış bireylere kısa süreli ve geçici koruma sağlamasıdır.2

Sonuç olarak, bir mikroba karşı bağışıklık kazanmanın iki yolu vardır: Enfeksiyon ile doğal yollardan veya aşılama ile. İkisi de aynı hedefe ulaşabilirler ancak aşılanan kişilerin hastalığın rahatsızlık verici belirtilerine ve hayatı tehdit eden potansiyel sağlık sorunlarını yaşamamak gibi önemli bir avantajı vardır. Aşılama ile görülebilecek çok düşük yan etki riski, enfeksiyonu doğal olarak geçirmenin taşıdığı riskler ile kıyaslandığında önemsiz kalmaktadır.1

REFERANSLAR

  • WHO. Vaccine Safety Basics Learning Manual. Geneva, World Health Organization, 2013.
  • Hibberd PL. UpToDate Patient Education: Adult vaccines (Beyond The Basics). https://www.uptodate.com/contents/adult-vaccines-beyond-the-basics?source=see_link (son erişim tarihi: 02.06.2017)